پاداش بلاک مبلغیه که شبکه در ازای تولید بلاک معتبر به ماینر یا اعتبارسنج میده. مقدار و نحوه پرداخت این پاداش در هر شبکه متفاوته و عواملی مثل کارمزد تراکنش ها، هاوینگ، هزینه استخراج و نوع اجماع روی اون اثر میذارن. پاداش دریافتی هم لزوما به معنی سود نیست، چون هزینه های فعالیت باید از درآمد کم بشن.
آنچه در این مطلب می‌خوانید:
پاداش بلاک یکی از مفاهیم پایه در شبکه های بلاکچینیه که ارتباط نزدیکی با نحوه فعالیت و اقتصاد این شبکه ها داره. به زبان ساده، پاداش بلاک یعنی مقداری ارز دیجیتال که شبکه به ماینر یا اعتبارسنجی میده که یک بلاک معتبر تولید کرده. درک این مفهوم کمک میکنه بهتر بدونیم مشارکت در یک بلاکچین چه انگیزه اقتصادی داره و چرا پاداش ها بخشی از طراحی بسیاری از شبکه های ارز دیجیتال هستن.
هر بار که یک بلاک جدید به بلاکچین اضافه میشه، ماینرها و اعتبارسنج ها زمان، برق و سرمایه خودشون رو برای ثبت و تایید اون صرف میکنن. پاداش بلاک همون چیزیه که این فعالیت رو برای اونها ارزشمند میکنه. اما این پاداش دقیقا از چه بخش هایی تشکیل میشه و آیا همه اون به ماینر میرسه؟
در این مطلب از آموزش ارز دیجیتال سراغ پاداش بلاک میریم و بخش های مختلف اون رو بررسی میکنیم. بعد هم پاداش چند شبکه معروف رو با هم مقایسه میکنیم و میبینیم چه تفاوتی با درآمد و سود ماینر داره.
پاداش بلاک چیست و چه نقشی در امنیت شبکه دارد؟
پاداش بلاک یعنی مقداری ارز که شبکه به ماینر یا اعتبارسنجی میده که یک بلاک معتبر تولید کرده. این پاداش در شبکه های مختلف سازوکار متفاوتی داره، اما معمولا شامل پاداش ایجاد شده توسط پروتکل و کارمزد تراکنش های همون بلاک میشه.
برای اینکه نحوه کار پاداش بلاک رو بهتر متوجه بشیم، اول باید با ساختار کلی شبکه آشنا باشیم. در آموزش بلاکچین، نحوه ثبت تراکنش ها، تشکیل بلاک و تایید اطلاعات از مفاهیم پایه محسوب میشه. شناخت همین فرایند کمک میکنه بهتر بفهمیم چرا شبکه برای مشارکت ماینرها و اعتبارسنج ها پاداش در نظر میگیره.
اهمیت پاداش بلاک فقط به درآمد ماینر یا اعتبارسنج محدود نمیشه. همین مشوق باعث میشه افراد و مجموعه ها حاضر باشن هزینه سخت افزار، برق یا سرمایه قفل شده خودشون رو برای فعالیت در شبکه صرف کنن. در نتیجه شبکه میتونه مشارکت لازم برای تولید و تایید بلاک ها رو حفظ کنه.
اگه این انگیزه کم بشه، بخشی از ماینرها یا اعتبارسنج ها ممکنه فعالیت خودشون رو متوقف کنن. در شبکه های اثبات کار، کاهش قدرت پردازشی میتونه هزینه حمله به شبکه رو پایین بیاره. در شبکه های اثبات سهام هم کاهش تعداد اعتبارسنج ها میتونه روی امنیت شبکه اثر بذاره.
پاداش یک بلاک از کجا تامین میشود؟
پاداش یک بلاک معمولا از دو بخش اصلی تشکیل میشه:
- یارانه بلاک: مقداری از ارز شبکه که طبق قوانین پروتکل ایجاد میشه و به تولیدکننده بلاک میرسه.
- کارمزد تراکنش ها: کارمزدی که کاربران برای ثبت تراکنش هاشون پرداخت میکنن و تولیدکننده بلاک اونها رو دریافت میکنه.
در بیت کوین، یارانه بلاک باعث ورود بیت کوین های جدید به گردش میشه و در دوره های مشخص کم میشه. کارمزدها هم مقدار ثابتی ندارن و به تعداد تراکنش ها و میزان شلوغی شبکه بستگی دارن.
پس به شکل ساده و برای شبکه های اثبات کار مثل بیت کوین میشه گفت:
یارانه بلاک + کارمزد تراکنش ها = پاداش بلاک
مثلا اگر در نظر بگیریم یارانه هر بلاک بیت کوین ۳.۱۲۵ BTC باشه و کارمزد تراکنش های یک بلاک ۰.۲۵ BTC شده باشه، پاداش اون بلاک میشه ۳.۳۷۵ BTC. این عدد کارمزد فقط برای مثاله و از بلاکی به بلاک دیگه فرق میکنه.
پاداش بلاک چگونه تعیین و ثبت میشود؟
مقدار پاداش بلاک رو قوانین خود شبکه مشخص میکنن و تولید کننده بلاک نمیتونه هر مقداری که خواست برای خودش ثبت کنه. نود های شبکه موقع بررسی بلاک، درستی این مقدار رو هم بررسی میکنن. روش ثبت پاداش هم در شبکه های مختلف با هم فرق داره.
در بیت کوین، پاداش بلاک با یک تراکنش خاص به اسم کوین بیس در خود بلاک ثبت میشه. کوین بیس همیشه اولین تراکنش هر بلاکه و برخلاف تراکنش های معمولی، ورودی از یک تراکنش قبلی نداره. ماینر این تراکنش رو میسازه و آدرس دریافت پاداش رو در خروجی اون قرار میده.
مقداری که ماینر در کوین بیس برای خودش ثبت میکنه نمیتونه از مجموع یارانه بلاک و کارمزد تراکنش های همون بلاک بیشتر باشه. نودها این مقدار رو بررسی میکنن و اگه بیشتر باشه، بلاک نامعتبر میشه.
یک نکته مهم دیگه اینه که پاداش کوین بیس بلافاصله قابل خرج کردن نیست. خروجی این تراکنش باید ۱۰۰ بلاک در زنجیره باقی بمونه تا قابل خرج بشه. این محدودیت کمک میکنه اگه یک بلاک به خاطر فورک یا بازسازماندهی از زنجیره اصلی کنار گذاشته شد، پاداش اون قبل از مشخص شدن وضعیت نهایی خرج نشده باشه.
با میانگین حدود ۱۰ دقیقه برای تولید هر بلاک بیت کوین، این دوره تقریبا ۱۶ تا ۱۷ ساعت طول میکشه. یعنی حتی اگه ماینر یک بلاک معتبر پیدا کنه، فورا نمیتونه پاداشش رو خرج کنه.
بیشتر بخوانید: استخراج بیت کوین چگونه است؟ آموزش ماینینگ بیت کوین
چه کسی پاداش بلاک را دریافت میکند و چگونه تقسیم میشود؟
پاداش بلاک در نهایت به تولیدکننده بلاک میرسه، اما نحوه دریافتش به روش استخراج بستگی داره. دو حالت اصلی وجود داره:
- استخراج انفرادی: ماینر خودش بلاک رو پیدا میکنه و پاداش مستقیم به خودش میرسه.
- استخراج در استخر: چند ماینر قدرت پردازشی خودشون رو با هم ترکیب میکنن و پرداخت طبق قوانین استخر بین اعضا تقسیم میشه.
دریافت پاداش در استخراج انفرادی
اگه ماینر بدون عضویت در استخر و با سخت افزار خودش یک بلاک معتبر پیدا کنه و اون بلاک در زنجیره اصلی پذیرفته بشه، یارانه بلاک و کارمزد تراکنش های داخل اون به خودش میرسه. در این حالت کارمزد استخر هم پرداخت نمیشه و پاداش هم با کسی تقسیم نمیشه. به همین دلیل، استخراج ارز دیجیتال به صورت انفرادی میتونه در صورت پیدا کردن بلاک، پاداش کامل اون رو برای ماینر داشته باشه.
البته پیدا کردن بلاک به سهم ماینر از هش ریت، یعنی مجموع قدرت پردازشی شبکه، بستگی داره. اگه این سهم کم باشه، ممکنه مدت زیادی بدون پیدا کردن بلاک و بدون دریافت پاداش بگذره. برای همین استخراج انفرادی بیشتر برای ماینرهایی مناسبه که توان پردازشی بالایی دارن و میتونن نوسان شدید درآمد رو تحمل کنن.
تقسیم پاداش میان اعضای استخر استخراج
وقتی ماینرها قدرت پردازشی خودشون رو با هم ترکیب میکنن، سهم هر نفر بر اساس روش پرداخت استخر و کاری که انجام داده محاسبه میشه. روش هایی مثل PPS، FPPS و PPLNS برای این محاسبه استفاده میشن.
مثلا در روش PPS، ماینر به ازای هر سهم کاری که ارائه میده، مبلغ مشخصی دریافت میکنه و پرداختش به پیدا شدن بلاک توسط استخر وابسته نیست. اما در روش PPLNS، پرداخت به پیدا شدن واقعی بلاک توسط استخر وابسته هست.
استخر هم معمولا بابت خدماتش کارمزد دریافت میکنه و مقدار این کارمزد به استخر و نوع قرارداد بستگی داره. مزیت این مدل اینه که درآمد ماینر نسبت به استخراج انفرادی منظم تر میشه و لازم نیست برای دریافت پاداش، به تنهایی منتظر پیدا شدن یک بلاک بمونه.
بیشتر بخوانید: استخر استخراج یا استخر ماینینگ (Mining Pool) چیست؟
پاداش در شبکه های اثبات کار چه تفاوتی دارد؟
شبکه های اثبات کار برای تشویق ماینرها به حفظ امنیت از پاداش استفاده میکنن، اما مقدار و نحوه تغییر این پاداش در همه شبکه ها یکسان نیست. بعضی شبکه ها عرضه جدید رو به مرور کم میکنن، بعضی پاداش ثابتی برای هر بلاک دارن و بعضی هم بعد از تموم شدن انتشار اولیه، همچنان مقدار مشخصی کوین جدید وارد شبکه میکنن. عددهای جدول زیر فقط بخش یارانه رو نشون میدن و کارمزد تراکنش ها بهشون اضافه میشه.
| شبکه | مدل پاداش | مقدار فعلی پاداش | نحوه تغییر |
|---|---|---|---|
| بیت کوین | یارانه + کارمزد | ۳.۱۲۵ BTC | نصف شدن هر ۲۱۰ هزار بلاک |
| لایت کوین | یارانه + کارمزد | ۶.۲۵ LTC | نصف شدن هر ۸۴۰ هزار بلاک |
| دوج کوین | یارانه ثابت + کارمزد | ۱۰,۰۰۰ DOGE | ثابت |
| مونرو | Tail Emission + کارمزد | ۰.۶ XMR | پاداش پایه مداوم |
پاداش بلاک بیت کوین و اثر هاوینگ بر آن
بیت کوین قدیمی ترین و معروف ترین شبکه اثبات کاره و اگه میخواین بیشتر باهاش آشنا بشین، میتونین سری به آموزش بیت کوین بزنین. در بیت کوین، یارانه بلاک از ۵۰ BTC شروع شد و هر ۲۱۰ هزار بلاک، یعنی تقریبا هر چهار سال، نصف میشه. بعد از هاوینگ آوریل ۲۰۲۴، یارانه هر بلاک به ۳.۱۲۵ BTC رسید. طبق برنامه فعلی، هاوینگ بعدی در سال ۲۰۲۸ اتفاق میفته و این مقدار به ۱.۵۶۲۵ BTC میرسه.
این کاهش تدریجی باعث میشه سرعت ایجاد بیت کوین های جدید کمتر بشه و عرضه کل در مسیر سقف ۲۱ میلیون واحد باقی بمونه.
بیشتر بخوانید: تراکنش کوین بیس چیست؟ نحوه ساخت پاداش ماینرها در بلاک بیت کوین
پاداش بلاک لایت کوین و کاهش دوره ای آن
لایت کوین هم از مدل هاوینگ استفاده میکنه، اما این اتفاق هر ۸۴۰ هزار بلاک یک بار رخ میده. با زمان تولید حدود ۲.۵ دقیقه برای هر بلاک، این فاصله هم تقریبا چهار ساله.
لایت کوین از ۵۰ LTC در هر بلاک شروع کرد و بعد از هاوینگ ۲۰۲۳ به ۶.۲۵ LTC رسید. هاوینگ بعدی حدود سال ۲۰۲۷ انتظار میره و یارانه رو به ۳.۱۲۵ LTC میرسونه.
پاداش ثابت هر بلاک دوج کوین
مدل دوج کوین با بیت کوین و لایت کوین فرق داره. بعد از بلاک ۶۰۰ هزار، یارانه استخراج روی ۱۰ هزار DOGE برای هر بلاک ثابت شده و با هدف حدود یک دقیقه برای هر بلاک، این مقدار به شکل مداوم ایجاد میشه. در نتیجه دوج کوین سقف عرضه ثابتی نداره و کوین های جدید با نرخ قابل پیش بینی وارد گردش میشن.
پاداش مداوم استخراج در مونرو
مونرو به جای اینکه پاداش بلاک رو در نهایت به صفر برسونه، از مدلی به اسم Tail Emission استفاده میکنه. یعنی بعد از پایان انتشار اصلی، یک پاداش پایه ثابت همچنان باقی میمونه. این مدل از ژوئن ۲۰۲۲ فعال شده و پاداش پایه رو روی ۰.۶ XMR برای هر بلاک دو دقیقه ای نگه میداره.
این پاداش در کنار کارمزد تراکنش ها به ماینر میرسه و باعث میشه درآمد استخراج فقط به کارمزدها وابسته نباشه.
پاداش اعتبارسنج در اثبات سهام چه تفاوتی با پاداش ماینر دارد؟
در اثبات کار، ماینر برای تولید بلاک به قدرت پردازشی و مصرف برق نیاز داره. اما در اثبات سهام، امنیت شبکه از طریق استیک کردن دارایی و مشارکت اعتبارسنج ها در فرایند اجماع تامین میشه.
اعتبارسنج ها در ازای انجام درست وظایفشون، مثل رای دادن به بلاک ها یا پیشنهاد بلاک، پاداش میگیرن. اگه اعتبارسنج آفلاین بشه، ممکنه بخشی از پاداشش رو از دست بده و جریمه کوچیکی بشه. اما اسلشینگ مربوط به تخلف های جدی و نقض قوانین شبکه هست و میتونه باعث از دست رفتن بخشی از دارایی استیک شده بشه.
منبع پاداش در شبکه های اثبات سهام یکسان نیست و به طور ساده میشه گفت:
پاداش صدور کوین + پاداش مشارکت در اجماع + درآمد کارمزد و MEV = پاداش اعتبارسنج
برای مثال، اگه اعتبارسنجی ۰.۵ ETH از مشارکت در اجماع و ۰.۱ ETH از کارمزد و MEV دریافت کنه، مجموع پاداشش ۰.۶ ETH میشه.
تفاوت دیگه به نوع ریسک برمیگرده. ماینر بیشتر درگیر هزینه برق، تجهیزات و نگهداری دستگاهه، اما اعتبارسنج باید دارایی خودش رو استیک کنه و از زیرساخت مناسب استفاده کنه. همین موضوع باعث میشه در مباحث آموزش امنیت ارز دیجیتال، مواردی مثل انتخاب اعتبارسنج، نگهداری امن دارایی و ریسک اسلشینگ اهمیت پیدا کنن.
| ویژگی | اثبات کار | اثبات سهام |
|---|---|---|
| مشارکت کننده | ماینر | اعتبارسنج |
| منبع اصلی مشارکت | توان پردازشی و برق | دارایی استیک شده |
| دریافت پاداش | تولید بلاک | پیشنهاد بلاک و مشارکت در اجماع |
| هزینه اصلی | برق و سخت افزار | سرمایه قفل شده و زیرساخت |
| جریمه عدم فعالیت | ---- | کم شدن بخشی از پاداش و جریمه های کوچیک |
| اسلشینگ | ---- | از دست دادن بخشی از دارایی استیک شده |
پاداش اعتبارسنج ها در اتریوم
برای فعال کردن یک اعتبارسنج مستقل در اتریوم حداقل ۳۲ ETH لازمه. اعتبارسنج ها در کارهایی مثل attestation، یعنی رای دادن به درستی بلاک ها، و پیشنهاد بلاک شرکت میکنن. مقدار پاداش هم به کل ETH استیک شده در شبکه و عملکرد خود اعتبارسنج بستگی داره.
هر اعتبارسنج فقط گاهی برای پیشنهاد بلاک انتخاب میشه و بیشتر وقت ها با attestation در اجماع شبکه مشارکت میکنه.
پاداش های مربوط به اجماع از صدور ETH جدید تامین میشن، اما پیشنهاد دهنده بلاک میتونه کارمزد اولویت یا tip تراکنش ها و درآمد MEV رو هم دریافت کنه. این دو مورد از ETH تازه ایجاد شده نیستن و از فعالیت های لایه اجرا میان. کارمزد پایه هم سوزونده میشه و به اعتبارسنج نمیرسه.
اگه اعتبارسنج آفلاین باشه یا وظایفش رو به موقع انجام نده، بخشی از پاداش رو از دست میده و جریمه های کوچیکی میشه، ولی این هم اسلشینگ حساب نمیشه.
اسلشینگ برای رفتارهای تخلف آمیزه، مثل رای دادن متناقض یا پیشنهاد دو بلاک برای یک اسلات، یعنی بازه ۱۲ ثانیه ای پیشنهاد بلاک. در این حالت بخشی از ETH استیک شده اعتبارسنج از دست میره.
پاداش استیکینگ و اعتبارسنج در سولانا
در سولانا، پاداش استیکینگ عمدتا از صدور SOL جدید طبق مدل تورمی شبکه تامین میشه. پاداش ها در پایان هر اپوک، یعنی حدود هر دو روز، محاسبه و توزیع میشن. مقدار این پاداش به نرخ تورم، مقدار SOL استیک شده، عملکرد اعتبارسنج و کمیسیون اون بستگی داره.
اعتبارسنج ها بخشی از پاداش تورمی رو به عنوان کمیسیون برمیدارن و باقی پاداش متناسب با مقدار استیک بین کسایی که SOL خودشون رو به اون اعتبارسنج سپردن تقسیم میشه.
اعتبارسنج ها از کارمزد اولویت تراکنش ها هم درآمد دارن. در سولانا، کارمزد پایه بین سوزونده شدن و پرداخت به اعتبارسنج تقسیم میشه و کارمزد اولویت به اعتبارسنج میرسه.
پاداش بلاک چه تفاوتی با درآمد و سود ماینر دارد؟
ماینر لزوما کل پاداش بلاک رو دریافت نمیکنه و حتی اگه دریافت کنه، اون مبلغ همون سود نیست. برای همین بهتره این سه مفهوم رو که خیلی وقتا با هم قاطی میشن، جدا کنیم:
- پاداش بلاک: مبلغی که بابت تولید یک بلاک معتبر (یارانه به علاوه کارمزدها، همون طور که بالاتر گفتیم) به تولیدکننده اون تعلق میگیره.
- درآمد ماینر: مبلغی که ماینر از فعالیت استخراج دریافت میکنه؛ بعد از تقسیم پاداش در استخر و کسر کارمزد استخر، اما قبل از کم شدن هزینه های عملیاتی. اگه ماینر عضو استخر باشه، سهمش بر اساس میزان مشارکتش حساب میشه. در استخراج انفرادی هم کل پاداش به خودش میرسه، ولی اون مبلغ هم هنوز سود حساب نمیشه.
- سود ماینر: مبلغی که بعد از کسر هزینه های استخراج از درآمد باقی میمونه. این هزینه ها شامل برق، استهلاک دستگاه، اینترنت، فضای نگهداری و تعمیرات میشه.
برای همین ممکنه یک ماینر پاداش قابل توجهی دریافت کنه، اما بعد از پرداخت هزینه ها سود کمی داشته باشه یا حتی ضرر کنه. این تفاوت برای کسی که دنبال آموزش کسب درامد از ارز دیجیتال هست هم مهمه، چون درآمد و سود یک فعالیت همیشه یک معنی ندارن.
با کاهش یارانه بلاک، درآمد ماینرها از کجا تامین میشود؟
با هر بار کاهش یارانه، سهم کوین های تازه ساخته شده از درآمد ماینرها کمتر میشه. فعلا یارانه هنوز بخش اصلی پاداش ماینرهاست و کارمزدها معمولا سهم خیلی کوچکتری دارن، هرچند در دوره های شلوغی شبکه این سهم میتونه بیشتر بشه.
طبق طراحی بیت کوین، یارانه بلاک در نهایت به صفر میرسه و بعد از اون، درآمد ماینرها فقط از کارمزد تراکنش ها تامین میشه. طبق برنامه فعلی، این اتفاق حوالی سال ۲۱۴۰ میفته. در اون شرایط، تقاضا برای فضای بلاک و رقابت کاربران برای قرار گرفتن تراکنش ها در بلاک اهمیت بیشتری پیدا میکنه.
البته درآمد ماینرها فقط به تعداد بیت کوین دریافتی وابسته نیست. قیمت بیت کوین هم روی ارزش دلاری پاداش اثر داره و ممکنه کاهش تعداد BTC با بالا رفتن قیمت هر واحد تا حدی جبران بشه.
در نهایت، اگه درآمد حاصل از یارانه و کارمزد نتونه هزینه استخراج رو پوشش بده، بخشی از ماینرها ممکنه از شبکه خارج بشن و هش ریت شبکه کاهش پیدا کنه.
جمع بندی
پاداش بلاک یکی از مهم ترین مشوق های اقتصادی برای مشارکت در شبکه های بلاکچینیه، اما شکل این پاداش در همه شبکه ها یکسان نیست. در اثبات کار، ماینرها با صرف توان پردازشی و انرژی برای تولید بلاک رقابت میکنن، در حالی که در اثبات سهام، اعتبارسنج ها با استیک کردن دارایی و مشارکت در اجماع پاداش میگیرن.
فقط یادتون باشه پاداش بلاک با درآمد و سود ماینر یکی نیست. درآمد بعد از تقسیم پاداش در استخر و کسر کارمزد استخر مشخص میشه و سود خالص بعد از کسر هزینه های استخراج. با کاهش تدریجی یارانه بلاک در شبکه هایی مثل بیت کوین، کارمزد تراکنش ها هم نقش پررنگ تری در اقتصاد استخراج پیدا میکنن. در نتیجه، میزان فعالیت شبکه و تقاضا برای فضای بلاک میتونه در آینده برای درآمد ماینرها مهم تر باشه.
اگه میخواین درباره پاداش بلاک، استخراج و نحوه کسب درآمد از ارز دیجیتال بیشتر بدونین، مطالب آموزشی کریپتونگار رو از دست ندین.
